|
Llinell Hanes
From Iraq: war and peace online
resource
Bu cysylltiadau rhwng Irac a’r DG ers cyfnod y Croesgadau.
Ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, pan gafodd olew ei ganfod,
yr oedd Prydain yn rheoli 65 y cant o fasnach Irac. Mae pobl yn
Irac yn ymwybodol iawn o’u cysylltiadau â’r DG,
ac o’r rôl yr ydym wedi ei chwarae yn y gorffennol;
mae pobl yn y DG efallai’n llai ymwybodol o’n perthynas
hir ag Irac.
4000–2000 CC Mesopotamia: tarddle gwareiddiad
Ysgrifennu, yr olwyn a’r aradr yn cael eu dyfeisio.
700–1200 OC Diwylliant Arabaidd yn ffynnu Y
brifysgol gyntaf yn cael ei sefydlu; algebra’n cael ei ddyfeisio.
1095–1291 Y CroesgadwyrMae’r Prydeinwyr
yn dod gyda’r Croesgadwyr i ymladd arweinydd y Moslemiaid,
Saladin.
1200 Y Mongoliaid Ym 1258 mae Genghis Khan yn
troi Baghdad yn rwbel, ac mae 80,000 o bobl yn cael eu lladd.
1500–1917 Y Twrciaid Otomanaidd Mae’r
Twrciaid Otomanaidd yn gyrru’r Mongoliaid allan ac yn llywodraethu
Irac am dair canrif.
1917 Prydain yn cipio Baghdad Mae Prydain yn hawlio
Baghdad a Basra ac yn coroni Faisal y Cyntaf fel brenin pyped ym
1921.
1920 Gwastrodi annibyniaeth Mae Churchill yn dadlau
dros ddefnyddio ‘nwy gwenwynig’ yn erbyn ‘llwythau
anwaraidd’.
1932 Ennill annibyniaeth Mae Irac yn cael ei chyhoeddi’n
wlad annibynnol, gan ddod â’r mandad Prydeinig i ben.
1937 Geni Saddam Hussein
1943 Mae’r blaid Ba’ath yn cael ei ffurfio
yn Namascus, Syria Mae ei gwleidyddiaeth yn seiliedig ar
y syniad bod gwladwriaethau unigol yn ‘rhanbarthau’
sy’n rhan o ‘genedl’ Arabaidd fwy.
1956 Argyfwng Suez Mae Iraq yn ochri gyda’r
Aifft, ac yn torri cysylltiadau diplomataidd gyda Phrydain ac UDA.
1979 Saddam Hussein yn dod i rym Rhyfel yn erbyn
Iran, pryd mae dros filiwn o bobl yn marw. Mae Irac yn cael ei harfogi
gan wledydd y gorllewin, sy’n ofni Iran.
1988 Irac yn ymosod ar y Cwrdiaid Mae Iraq yn
cychwyn ymosodiadau gyda nwy gwenwynig ar y Cwrdiaid. Nid yw cynghreiriaid
Irac yn dweud dim.
1990 Rhyfel y GwlffMae Iraq yn ymosod ar Coweit, ac mae’r
Cenhedloedd Unedig yn ymosod ar Irac. Mae gwrthryfeloedd yn cael
eu trechu. Mae’r Cwrdiaid yn cael ‘hafan ddiogel’
gan y Cenhedloedd Unedig. Ym 1992 mae Arabiaid y Corsydd yn cael
eu gyrru allan o’r wlad.
Adladd y 1990au — sancsiynau Mae’r
Cenhedloedd Unedig yn gorfodi sancsiynau ar Irac, ynghyd â
chyfundrefn archwiliadau arfau, sydd yn cael ei hatal ym 1998. Ym
1995, mae’r Cenhedloedd Unedig yn gorfodi rhaglen ‘Olew
am fwyd’.
Rhyfel 2003 Yn Ionawr 2003, mae’r archwilwyr
arfau’n mynd yn ôl, ond yn aros am ddim ond tri mis.
Ar ôl methu â sicrhau penderfyniad gan Gyngor Diogelwch
y Cenhedloedd Unedig i fynd i ryfel, mae UDA a Phrydain yn cychwyn
ymosodiad ar Irac ym Mawrth 2003.
From Iraq: war and peace online
resource
|
Cool Planet for Teachers has moved
